Hoewel in 1856 de oorspronkelijke Neanderthal fossielen al waren gevonden duurde het tot de jaren ’80 van de 19de eeuw voordat de leeftijd van de Neanderthalers en daarmee hun plaats in geschiedenis wetenschappelijk kwam vast te staan. De Neanderthal fossielen die tot dan toe waren gevonden, Engis (1830) Forbes Quary (1848) en Feldhoven (1856), waren min of meer bij toeval gevonden en van enige archeologische kennisvergaring was bij de ontdekking van deze fossielen geen sprake.
 

Bekijk een foto van de grot waar de fossielen gevonden werden.

In 1879 begint een Namense dokter, A. Rucquoy, met opgravingen in een grot nabij het Belgische plaatsje Spy. In de grot vindt Rucquoy een groot aantal prehistorische fossielen. Aangetrokken door de ontdekkingen van Rucqouy begint een tweetal amateur archeologen, Marcel de Puydt en Max Lohest, in 1885 met de systematische afgraving van de grond in de opening van de grot. Met dynamiet blazen zij het rotspuin dat in de opening van de grot ligt weg zodat zij toegang hebben tot dit onverstoorde deel van de grot. Een eerste proefsleuf die zij hier graven levert meteen een schat aan fossielen op. Daarop schakelen zij de hulp in van een oude mijnwerker die in een volgende sleuf een deel van een menselijke schedel opgraaft. Bij de schedel vinden zij stenen werktuigen een stukjes aardewerk.

Het jaar erop hervatten De Puydt en Lohest hun opgravingen en al gauw vinden zij meer menselijke resten. De archeologen schakelen Julien Fraipont in, hoogleraar paleontologie aan de universiteit van Luik, om de vindplaats nauwkeurig in kaart te brengen. Op 11 juli 1886 stellen zij samen een proces verbaal op waarin zij precies aangeven hoe de fossiele resten gevonden zijn.

De publicatie van de onderzoeksresultaten is groot nieuws: Voor het eerst zijn er Neanderthal fossielen gevonden waarvan de omstandigheid waarin ze gevonden zijn nauwkeurig is vastgelegd. Neanderthalers kunnen door deze studie definitief worden geassocieerd met de stenen werktuigen die we de Mousteriaanse technologie noemen. Aan de hand van de fossielen van onder ondere mammoet, neushoorn en rendier stelden zij de leeftijd van de beenderen vast op 40.000 tot 50.000 jaar oud.

Bekijk de geografische verspreiding van de Neanderthalers.

De fossielen van Spy dienden lange tijd als referentie materiaal voor nieuwe Neanderthal vondsten. Hoewel er later veel kritiek is geweest op de opgravingsmethoden van De Puydt en Lohest blijven de resultaten van hun onderzoek belangrijk in het bestudering van de Neanderthalers.

Latere opgravingen in de grot van Spy hebben geen nieuwe menselijke fossielen meer opgeleverd. De grot, nabij het Belgische Namen (Namur), is tegenwoordig vrijelijk te bezoeken.